Quy định pháp luật nhà thầu thi công PCCC

Các quy định pháp luật về nhà thầu thi công PCCC tại Việt Nam đã có những thay đổi quan trọng từ ngày 01/07/2025. Đặc biệt, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 cùng các văn bản hướng dẫn đã điều chỉnh quy định về hoạt động kinh doanh, thẩm định thiết kế và nghiệm thu hệ thống PCCC.

Bài viết cập nhật các căn cứ pháp lý, yêu cầu về năng lực thực hiện và trách nhiệm của nhà thầu thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy đến tháng 11/2026, giúp chủ đầu tư, doanh nghiệp và đơn vị thi công có cơ sở tham khảo khi triển khai công trình.


Quy định pháp luật về nhà thầu thi công PCCC tại Việt Nam

Quy định pháp luật liên quan đến hoạt động thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy tại Việt Nam

1. Quy định pháp luật về nhà thầu thi công PCCC

1.1. Căn cứ pháp lý chính

Nhà thầu thi công PCCC cần tuân thủ các quy định pháp luật về phòng cháy chữa cháy, xây dựng, chất lượng công trình và an toàn lao động. Các văn bản đáng chú ý bao gồm:

  • Luật số 55/2024/QH15: Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng điều chỉnh trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động PCCC và cứu nạn, cứu hộ.
  • Nghị định 105/2025/NĐ-CP: Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025.
  • Nghị định 347/2026/NĐ-CP: Có hiệu lực từ ngày 15/09/2026, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 105/2025/NĐ-CP và Nghị định 106/2025/NĐ-CP, trong đó có nội dung liên quan đến trách nhiệm nghiệm thu và kiểm tra PCCC.
  • Nghị định 106/2025/NĐ-CP: Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ, được áp dụng cùng các nội dung sửa đổi, bổ sung có hiệu lực.
  • Thông tư 36/2025/TT-BCA: Quy định chi tiết một số điều của Luật số 55/2024/QH15 và Nghị định 105/2025/NĐ-CP.

Ngoài các văn bản về PCCC, hoạt động thi công còn phải tuân thủ quy định pháp luật về xây dựng, quản lý chất lượng, nghiệm thu công trình và các yêu cầu kỹ thuật tương ứng với từng dự án.

1.2. Quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng

Bên cạnh căn cứ pháp lý, nhà thầu PCCC cần xác định quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp với loại công trình, hệ thống và hồ sơ thiết kế.

  • QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình; áp dụng theo phạm vi điều chỉnh và các quy định liên quan.
  • TCVN 3890:2023: Tiêu chuẩn về trang bị, bố trí phương tiện phòng cháy và chữa cháy cho nhà và công trình.
  • TCVN 2622:1995: Tiêu chuẩn phòng cháy, chống cháy cho nhà và công trình – yêu cầu thiết kế. Việc viện dẫn phải căn cứ vào phạm vi áp dụng, yêu cầu hiện hành và sự phù hợp với quy chuẩn bắt buộc.
  • Các tiêu chuẩn chuyên ngành: Đối với hệ thống báo cháy tự động, chữa cháy bằng nước, chữa cháy tự động, cấp nước chữa cháy, thông gió và kiểm soát khói, cần áp dụng các tiêu chuẩn tương ứng được xác định trong hồ sơ thiết kế.

Lưu ý: Quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc áp dụng trong phạm vi điều chỉnh. Tiêu chuẩn được áp dụng theo quy định pháp luật, hồ sơ thiết kế, hợp đồng và các trường hợp được viện dẫn bắt buộc. Không phải mọi tiêu chuẩn nêu trên đều bắt buộc áp dụng cho tất cả công trình.

2. Điều kiện pháp lý để trở thành nhà thầu thi công PCCC

Từ ngày 01/07/2025, pháp luật về PCCC có thay đổi quan trọng đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ PCCC. Theo hướng dẫn của Bộ Công an, các hoạt động như tư vấn thiết kế, thi công, giám sát về PCCC không còn thuộc nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện về PCCC theo cơ chế trước đây.

Điểm mới doanh nghiệp cần biết

Không còn áp dụng yêu cầu chung về Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC theo Điều 44 Nghị định 136/2020/NĐ-CP cho hoạt động thi công PCCC hiện nay. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các yêu cầu pháp luật có liên quan và bảo đảm chất lượng, an toàn trong quá trình thực hiện công trình.

2.1. Điều kiện về tổ chức và pháp lý

Để tham gia hoạt động thi công hệ thống PCCC, đơn vị thực hiện cần bảo đảm tư cách pháp lý và tuân thủ những quy định phù hợp với phạm vi hoạt động.

  • Được thành lập và hoạt động hợp pháp theo quy định áp dụng đối với loại hình tổ chức.
  • Thực hiện các nghĩa vụ về đăng ký doanh nghiệp, ngành nghề kinh doanh và các quy định pháp luật liên quan.
  • Đáp ứng các yêu cầu về năng lực hoạt động xây dựng, điều kiện hành nghề và nhân sự khi pháp luật về xây dựng hoặc pháp luật chuyên ngành có quy định áp dụng cho công việc cụ thể.
  • Tuân thủ quy định về hợp đồng, quản lý chất lượng, an toàn thi công và nghiệm thu đối với phần công việc đảm nhận.

Thi công PCCC thường có mối liên hệ với hệ thống điện, cấp thoát nước và các hạng mục kỹ thuật khác. Vì vậy, doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với nhà thầu thi công cơ điện trong quá trình triển khai hệ thống.

2.2. Yêu cầu về nhân sự và năng lực kỹ thuật

Theo cơ chế pháp luật mới, không nên tiếp tục sử dụng các điều kiện cấp giấy chứng nhận kinh doanh dịch vụ PCCC trước đây để kết luận rằng mọi doanh nghiệp thi công PCCC bắt buộc có cùng một số lượng nhân sự hoặc chứng chỉ hành nghề PCCC.

Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng và an toàn công trình, nhà thầu cần bố trí nhân sự phù hợp với đặc điểm công việc:

  • Nhân sự quản lý thi công: Có khả năng tổ chức, điều phối tiến độ, kiểm soát chất lượng và an toàn trên công trường.
  • Nhân sự kỹ thuật: Có chuyên môn phù hợp với hệ thống báo cháy, chữa cháy, điện, cơ khí, cấp nước hoặc các hạng mục liên quan.
  • Công nhân kỹ thuật: Được hướng dẫn, đào tạo phù hợp để thực hiện công tác lắp đặt thiết bị, đường ống, cáp tín hiệu và các hạng mục thi công theo yêu cầu.
  • Nhân sự thuộc vị trí có yêu cầu chuyên môn bắt buộc: Phải đáp ứng điều kiện về chứng chỉ, đào tạo, huấn luyện hoặc năng lực theo quy định pháp luật tương ứng với vị trí công việc.

Phân biệt: Việc không còn yêu cầu giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC theo cơ chế cũ không đồng nghĩa với việc mọi vị trí nhân sự đều được miễn yêu cầu về năng lực, chứng chỉ hoặc huấn luyện theo pháp luật có liên quan.

2.3. Điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị

Mặc dù không còn áp dụng điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC theo cơ chế cũ, nhà thầu vẫn cần bảo đảm phương tiện, thiết bị phục vụ việc thi công an toàn và đúng yêu cầu kỹ thuật.

  • Có địa điểm hoạt động, kho bãi hoặc khu vực tập kết vật tư phù hợp với nhu cầu thực tế.
  • Trang bị máy hàn, máy cắt, máy khoan, dụng cụ gia công và lắp đặt phù hợp với từng hạng mục.
  • Có hoặc bố trí sử dụng thiết bị kiểm tra, đo lường và thử nghiệm như bơm thử áp, đồng hồ đo, thiết bị kiểm tra tín hiệu khi cần thiết.
  • Bố trí phương tiện bảo hộ lao động và biện pháp phòng ngừa rủi ro trong quá trình thi công.
  • Thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn cháy, nổ và an toàn lao động tại khu vực làm việc theo quy định áp dụng.

Các thiết bị thi công, kiểm tra và thử nghiệm cần đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, hiệu chuẩn hoặc kiểm định khi có quy định áp dụng. Đây cũng là một trong những yếu tố mà chủ đầu tư có thể xem xét khi đánh giá năng lực thực tế của nhà thầu.

2.4. Điều kiện về năng lực chuyên môn

Năng lực chuyên môn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm hệ thống PCCC được lắp đặt đúng yêu cầu thiết kế, vận hành ổn định và phục vụ công tác nghiệm thu.

  • Có khả năng đọc, hiểu và triển khai bản vẽ thiết kế hệ thống PCCC.
  • Thực hiện thi công đúng quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng và yêu cầu kỹ thuật đã được xác định trong hồ sơ thiết kế.
  • Có kinh nghiệm thi công các hệ thống hoặc công trình tương tự là lợi thế khi tham gia lựa chọn nhà thầu.
  • Kiểm soát chất lượng vật tư, thiết bị và tiến độ thực hiện.
  • Có khả năng phối hợp kiểm tra, chạy thử, lập hồ sơ hoàn công và nghiệm thu hệ thống.

Đối với công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế về PCCC, nhà thầu phải thi công theo hồ sơ thiết kế được phê duyệt, được thẩm định theo quy định áp dụng và các thay đổi hợp lệ trong quá trình thực hiện.

3. Trách nhiệm pháp lý của nhà thầu thi công PCCC

Nhà thầu thi công PCCC có trách nhiệm bảo đảm chất lượng, an toàn và thực hiện đúng phạm vi công việc được giao. Việc không còn áp dụng điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC theo cơ chế trước đây không làm mất đi trách nhiệm của đơn vị thi công đối với chất lượng công trình.

Trong quá trình triển khai, nhà thầu cần thực hiện các nhiệm vụ sau:

  • Thi công đúng hồ sơ thiết kế: Tuân thủ bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật và các yêu cầu pháp lý tương ứng. Không tự ý thay đổi giải pháp kỹ thuật khi chưa thực hiện thủ tục chấp thuận, điều chỉnh cần thiết.
  • Kiểm soát vật tư và thiết bị: Sử dụng sản phẩm có đặc tính kỹ thuật phù hợp với thiết kế và đáp ứng quy định áp dụng về chất lượng, kiểm định, chứng nhận hoặc lưu thông.
  • Bảo đảm chất lượng thi công: Kiểm tra các hạng mục lắp đặt, kết nối, vận hành thử và khắc phục sai sót trong phạm vi trách nhiệm.
  • Phối hợp nghiệm thu: Cung cấp hồ sơ chất lượng, bản vẽ hoàn công, biên bản kiểm tra, thử áp, thử nghiệm và các tài liệu liên quan theo yêu cầu của công trình.
  • Thực hiện bảo hành: Bảo hành phần công việc thi công theo hợp đồng và quy định pháp luật có liên quan.
  • Lưu trữ hồ sơ: Bàn giao và lưu giữ hồ sơ thuộc trách nhiệm của nhà thầu theo yêu cầu pháp luật và hợp đồng.

3.1. Trách nhiệm trong quá trình nghiệm thu PCCC

Theo quy định tại Nghị định 105/2025/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 347/2026/NĐ-CP, trách nhiệm tổ chức nghiệm thu về PCCC đối với dự án, công trình thuộc về chủ đầu tư hoặc chủ sở hữu công trình theo trường hợp áp dụng.

Nhà thầu thi công cần phối hợp với chủ đầu tư và các đơn vị liên quan để:

  • Kiểm tra chất lượng lắp đặt hệ thống PCCC trước khi nghiệm thu.
  • Thực hiện các thử nghiệm kỹ thuật phù hợp, như thử áp lực đường ống, thử tín hiệu báo cháy, chạy thử bơm chữa cháy và kiểm tra liên động theo thiết kế.
  • Hoàn thiện tài liệu kỹ thuật, biên bản kiểm tra, bản vẽ hoàn công và hồ sơ thuộc phạm vi thi công.
  • Phối hợp xử lý những tồn tại được phát hiện trong quá trình nghiệm thu.
  • Phối hợp cung cấp tài liệu phục vụ việc kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan có thẩm quyền khi công trình thuộc diện phải thực hiện.

Lưu ý: Không phải mọi công trình đều áp dụng cùng một thủ tục thẩm định, nghiệm thu PCCC. Phạm vi và cơ quan có thẩm quyền cần được xác định theo loại công trình và quy định pháp luật hiện hành.

3.2. Trách nhiệm khi vi phạm quy định PCCC

Tùy tính chất và mức độ vi phạm, tổ chức hoặc cá nhân liên quan có thể bị xử lý theo pháp luật về PCCC, xây dựng và các quy định khác có liên quan.

Đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ, cần đối chiếu Nghị định 106/2025/NĐ-CP và các quy định sửa đổi, bổ sung có hiệu lực, trong đó có Nghị định 347/2026/NĐ-CP.

Việc xác định trách nhiệm của nhà thầu phải dựa trên hành vi cụ thể, phạm vi công việc, nghĩa vụ pháp lý và các tình tiết liên quan; không thể mặc định mọi vi phạm trong công trình đều thuộc trách nhiệm của đơn vị thi công.

4. Kết luận

Hệ thống pháp luật PCCC tại Việt Nam đã thay đổi đáng kể từ ngày 01/07/2025 và tiếp tục được cập nhật trong năm 2026. Đối với nhà thầu thi công PCCC, việc nắm rõ quy định mới không chỉ giúp thực hiện đúng trách nhiệm pháp lý mà còn góp phần nâng cao chất lượng, an toàn và hiệu quả triển khai công trình.

Chủ đầu tư nên lựa chọn nhà thầu dựa trên năng lực chuyên môn, nhân sự phù hợp, kinh nghiệm thực tế, giải pháp thi công và khả năng phối hợp nghiệm thu, thay vì chỉ đối chiếu với các điều kiện cấp giấy chứng nhận kinh doanh dịch vụ PCCC đã thay đổi.

Nội dung cập nhật tháng 11/2026, mang tính tham khảo tổng hợp. Khi áp dụng cho công trình cụ thể, cần đối chiếu quy định có hiệu lực, hồ sơ thiết kế và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.