Hệ thống PCCC gồm những gì là câu hỏi được nhiều chủ đầu tư, doanh nghiệp và đơn vị xây dựng quan tâm khi chuẩn bị triển khai một công trình. Một hệ thống phòng cháy chữa cháy hoàn chỉnh không chỉ bao gồm bình chữa cháy hay hệ thống báo cháy mà có thể bao gồm nhiều hệ thống và giải pháp khác nhau, tùy thuộc vào quy mô, công năng, đặc điểm và yêu cầu an toàn cháy của từng công trình.
Nhà thầu thi công PCCC và lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy
Trong quá trình thiết kế và thi công, các hệ thống PCCC cần được tính toán đồng bộ để có thể phát hiện đám cháy, cảnh báo, hỗ trợ chữa cháy và hạn chế nguy cơ cháy lan. Các yêu cầu về an toàn cháy của nhà và công trình được quy định trong các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan như QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023.
Vậy cụ thể hệ thống PCCC gồm những gì? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết từng hạng mục dưới đây.
Hệ thống PCCC là gì?
Hệ thống PCCC là tập hợp các thiết bị, đường ống, tủ điều khiển, nguồn cấp nước, thiết bị báo động và các giải pháp kỹ thuật được bố trí nhằm phát hiện cháy, cảnh báo nguy hiểm, hỗ trợ chữa cháy và bảo đảm an toàn cho người và tài sản khi xảy ra sự cố.
Tùy theo tính chất của công trình, hệ thống PCCC có thể bao gồm nhiều hạng mục khác nhau. Không phải công trình nào cũng sử dụng toàn bộ các hệ thống giống nhau. Việc lựa chọn và bố trí hệ thống cần căn cứ vào công năng, quy mô, mức độ nguy hiểm cháy, thiết kế và các yêu cầu kỹ thuật áp dụng cho công trình.
Sơ đồ tổng quan các hệ thống PCCC trong công trình
Hệ thống PCCC gồm những gì?
Một hệ thống PCCC trong công trình có thể bao gồm các nhóm chính như:
- Hệ thống báo cháy tự động
- Hệ thống chữa cháy bằng nước
- Hệ thống chữa cháy Sprinkler
- Hệ thống chữa cháy vách tường
- Hệ thống bơm chữa cháy
- Hệ thống chữa cháy bằng khí hoặc các chất chữa cháy chuyên dụng
- Hệ thống hút khói và tăng áp
- Đèn chiếu sáng sự cố và đèn chỉ dẫn thoát nạn
- Các phương tiện chữa cháy ban đầu
- Các giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan và hỗ trợ thoát nạn
Tùy từng công trình, các hạng mục trên có thể được thiết kế độc lập hoặc kết nối thành một hệ thống PCCC đồng bộ.
1. Hệ thống báo cháy tự động
Hệ thống báo cháy là một trong những thành phần quan trọng của hệ thống PCCC. Nhiệm vụ chính của hệ thống là phát hiện các dấu hiệu bất thường như khói, nhiệt hoặc ngọn lửa tùy loại thiết bị, sau đó truyền tín hiệu về trung tâm báo cháy để phát cảnh báo.
Một hệ thống báo cháy tự động thường gồm:
- Trung tâm báo cháy
- Đầu báo khói
- Đầu báo nhiệt
- Đầu báo lửa trong các trường hợp phù hợp
- Nút nhấn báo cháy khẩn cấp
- Chuông, còi, đèn báo cháy
- Module điều khiển và giám sát
- Hệ thống dây dẫn và thiết bị liên quan
Thi công tủ trung tâm báo cháy PCCC tại công trình
Khi phát hiện dấu hiệu cháy, thiết bị đầu vào gửi tín hiệu về trung tâm báo cháy. Trung tâm xử lý tín hiệu và kích hoạt các thiết bị cảnh báo để thông báo cho người trong khu vực.
TCVN 5738:2021 là tiêu chuẩn quốc gia về hệ thống báo cháy tự động và yêu cầu kỹ thuật, thay thế phiên bản TCVN 5738:2001. Vì vậy khi thiết kế, lựa chọn và lắp đặt hệ thống báo cháy cần căn cứ vào tiêu chuẩn và yêu cầu áp dụng cụ thể cho công trình.
2. Hệ thống chữa cháy bằng nước
Hệ thống chữa cháy bằng nước được sử dụng phổ biến trong nhiều loại công trình. Hệ thống có nhiệm vụ cung cấp nước chữa cháy đến các vị trí cần thiết với lưu lượng và áp lực phù hợp theo thiết kế.
Một hệ thống chữa cháy bằng nước có thể bao gồm:
- Bể nước chữa cháy
- Máy bơm chữa cháy
- Đường ống cấp nước chữa cháy
- Van và các thiết bị phụ trợ
- Họng nước chữa cháy
- Tủ chữa cháy
- Lăng phun
- Vòi chữa cháy
- Các đầu phun chữa cháy tùy hệ thống
Thi công hệ thống chữa cháy bằng nước
Nguồn nước và thiết bị bơm phải được tính toán phù hợp với nhu cầu của công trình. Việc lựa chọn thiết bị không nên chỉ dựa vào công suất hoặc kích thước mà cần căn cứ vào hồ sơ thiết kế và yêu cầu kỹ thuật.
3. Hệ thống chữa cháy Sprinkler
Sprinkler là hệ thống chữa cháy tự động bằng nước được sử dụng phổ biến tại nhà xưởng, kho hàng, trung tâm thương mại, văn phòng, khách sạn và nhiều công trình khác tùy yêu cầu thiết kế.
Hệ thống thường gồm:
- Đường ống chữa cháy
- Đầu phun Sprinkler
- Van báo động
- Van điều khiển
- Thiết bị giám sát
- Máy bơm chữa cháy
- Bể nước hoặc nguồn nước chữa cháy
- Các thiết bị phụ trợ
Khi nhiệt độ tại khu vực đầu phun đạt đến ngưỡng tác động phù hợp với loại đầu phun, đầu phun sẽ hoạt động và phun nước để kiểm soát hoặc dập tắt đám cháy theo thiết kế.
TCVN 7336:2021 quy định các yêu cầu về thiết kế và lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt. Đây là một trong những tiêu chuẩn quan trọng khi triển khai các hệ thống chữa cháy dạng này.
4. Hệ thống chữa cháy vách tường
Hệ thống chữa cháy vách tường, hay hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà, được bố trí để lực lượng tại chỗ hoặc người được trang bị, hướng dẫn có thể sử dụng nước để xử lý đám cháy trong phạm vi cho phép.
Các thành phần thường gặp gồm:
- Tủ chữa cháy
- Cuộn vòi chữa cháy
- Lăng phun
- Van góc chữa cháy
- Họng nước chữa cháy
- Đường ống cấp nước
Việc bố trí họng nước chữa cháy phải bảo đảm khả năng tiếp cận và sử dụng theo thiết kế. Vị trí tủ, đường ống và các thiết bị liên quan cần được phối hợp với kiến trúc và hệ thống cơ điện của công trình.
5. Hệ thống bơm chữa cháy
Hệ thống bơm chữa cháy có nhiệm vụ tạo và duy trì nguồn nước với áp lực, lưu lượng cần thiết cho các hệ thống chữa cháy sử dụng nước.
Một cụm bơm PCCC thường có thể gồm:
- Bơm chữa cháy chính
- Bơm chữa cháy dự phòng
- Bơm bù áp
- Tủ điều khiển
- Van và phụ kiện
- Đường ống hút, đẩy
- Thiết bị đo áp lực
Đây là hạng mục cần được tính toán đồng bộ với nguồn nước, đường ống và các thiết bị sử dụng nước. Một cụm bơm không thể đánh giá riêng lẻ mà phải phù hợp với toàn bộ hệ thống chữa cháy.
6. Hệ thống chữa cháy bằng khí
Không phải đám cháy nào cũng phù hợp để chữa bằng nước. Đối với một số khu vực có thiết bị điện, phòng máy chủ, phòng điều khiển hoặc khu vực đặc thù, có thể sử dụng hệ thống chữa cháy bằng khí hoặc chất chữa cháy chuyên dụng theo thiết kế.
Hệ thống chữa cháy bằng khí có thể bao gồm:
- Bình chứa chất chữa cháy
- Tủ điều khiển
- Đầu báo cháy
- Đầu phun khí
- Đường ống
- Thiết bị cảnh báo
- Thiết bị kích hoạt và giám sát
Việc lựa chọn loại chất chữa cháy và phương án bảo vệ phải dựa trên đặc điểm khu vực cần bảo vệ và yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.
7. Hệ thống hút khói và tăng áp
Trong một số công trình, kiểm soát khói là một phần quan trọng của giải pháp an toàn cháy. Khói có thể làm giảm tầm nhìn, ảnh hưởng đến khả năng thoát nạn và gây nguy hiểm cho người trong công trình.
Hệ thống hút khói
QCVN 06:2022/BXD có các quy định liên quan đến bảo vệ chống khói; trong đó có hệ thống cấp không khí chống khói và hệ thống hút xả khói.
Tùy công trình, hệ thống có thể bao gồm:
- Quạt hút khói
- Quạt tăng áp
- Ống gió
- Van điều khiển
- Cửa hút khói
- Cửa gió
- Tủ điều khiển
- Các thiết bị cảm biến và điều khiển liên quan
Hệ thống hút khói và tăng áp cần được phối hợp chặt chẽ với kiến trúc, HVAC, điện và các hệ thống PCCC khác.
8. Đèn chiếu sáng sự cố và đèn chỉ dẫn thoát nạn
Khi xảy ra cháy, nguồn điện thông thường có thể bị ảnh hưởng hoặc khu vực có thể trở nên thiếu ánh sáng. Vì vậy, các công trình thuộc phạm vi áp dụng có thể cần bố trí đèn chiếu sáng sự cố và đèn chỉ dẫn thoát nạn theo yêu cầu thiết kế.
Đèn chiếu sáng sự cố và đèn chỉ dẫn thoát nạn
Các thiết bị này giúp người trong công trình nhận biết hướng di chuyển và lối thoát trong tình huống khẩn cấp.
Đây là hạng mục thường bị xem nhẹ khi người không chuyên tìm hiểu về hệ thống PCCC, trong khi an toàn cháy không chỉ là “dập lửa” mà còn liên quan đến việc bảo đảm an toàn cho người và hỗ trợ thoát nạn.
9. Phương tiện chữa cháy ban đầu
Bên cạnh các hệ thống cố định, công trình còn có thể được trang bị các phương tiện chữa cháy ban đầu phù hợp với tính chất và nguy cơ cháy.
Một số phương tiện thường gặp:
- Bình chữa cháy xách tay
- Bình chữa cháy xe đẩy
- Chăn chữa cháy trong các trường hợp phù hợp
- Các dụng cụ hỗ trợ chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo yêu cầu
Bình chữa cháy được bố trí tại công trình
Các phương tiện chữa cháy ban đầu có ưu điểm là có thể sử dụng nhanh khi đám cháy mới phát sinh. Tuy nhiên, việc lựa chọn loại bình và bố trí số lượng cần căn cứ vào loại nguy cơ cháy và yêu cầu áp dụng cho công trình.
10. Giải pháp ngăn cháy và chống cháy lan
Một hệ thống PCCC hoàn chỉnh không chỉ tập trung vào việc phát hiện và dập tắt đám cháy mà còn phải xem xét các giải pháp hạn chế cháy lan.
Tùy công trình có thể liên quan đến:
- Khoang cháy
- Tường ngăn cháy
- Cửa ngăn cháy
- Vật liệu và kết cấu chịu lửa
- Bịt kín các vị trí xuyên tường, xuyên sàn
- Giải pháp ngăn khói
- Khoảng cách an toàn phòng cháy
QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 có các nội dung về ngăn chặn cháy lan, cấp nước chữa cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cũng như bảo vệ chống khói. Vì vậy, khi đánh giá một công trình về an toàn cháy cần nhìn tổng thể thay vì chỉ kiểm tra riêng hệ thống báo cháy hay chữa cháy.
Hệ thống PCCC hoạt động như thế nào khi xảy ra cháy?
Các hệ thống PCCC không hoạt động hoàn toàn độc lập mà có thể được kết nối và phối hợp với nhau theo thiết kế.
Một kịch bản tổng quát có thể diễn ra như sau:
Phát hiện → Báo động → Xác định khu vực cháy → Kích hoạt hệ thống chữa cháy phù hợp → Kiểm soát khói → Hỗ trợ thoát nạn → Chữa cháy và xử lý sự cố.
Ví dụ, khi đầu báo phát hiện dấu hiệu cháy, tín hiệu có thể được truyền về trung tâm báo cháy. Trung tâm kích hoạt cảnh báo bằng chuông, còi hoặc đèn. Tùy thiết kế, tín hiệu cũng có thể được liên động với các hệ thống kỹ thuật khác.
Chính sự phối hợp giữa các hệ thống giúp giải pháp PCCC trở nên đồng bộ và phù hợp hơn với đặc điểm của từng công trình.
Công trình nào cần hệ thống PCCC?
Không phải mọi công trình đều có cấu hình PCCC giống nhau. Hệ thống được lựa chọn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
- Công năng sử dụng
- Quy mô và diện tích
- Số tầng
- Chiều cao công trình
- Số lượng người sử dụng
- Đặc điểm hàng hóa hoặc vật liệu
- Mức độ nguy hiểm cháy
- Đặc điểm kiến trúc
- Yêu cầu kỹ thuật và quy định áp dụng
Ví dụ, một nhà xưởng sản xuất có thể có yêu cầu hệ thống khác với văn phòng, khách sạn, chung cư hoặc kho hàng. Vì vậy không nên áp dụng một cấu hình PCCC giống nhau cho tất cả công trình.
Khi thi công hệ thống PCCC cần lưu ý những gì?
Để hệ thống hoạt động ổn định, quá trình thi công cần được thực hiện đồng bộ từ khâu khảo sát, thiết kế, lựa chọn vật tư đến lắp đặt, kiểm tra và nghiệm thu.
Một số yếu tố cần chú ý gồm:
Khảo sát công trình
Cần khảo sát hiện trạng, công năng, kiến trúc, kết cấu, hệ thống điện, cấp thoát nước, HVAC và các hệ thống kỹ thuật khác.
Kiểm tra hồ sơ thiết kế
Nhà thầu cần nắm rõ bản vẽ, sơ đồ nguyên lý, vị trí thiết bị, tuyến ống, nguồn điện, nguồn nước và các yêu cầu kỹ thuật liên quan.
Lựa chọn vật tư thiết bị
Thiết bị cần phù hợp với thiết kế và yêu cầu kỹ thuật áp dụng cho công trình. Không nên chỉ lựa chọn dựa trên giá thành.
Thi công đồng bộ
Đường ống, tủ báo cháy, đầu báo, đầu phun, bơm PCCC, tủ điều khiển và các thiết bị liên quan cần được lắp đặt đúng vị trí và phối hợp với các bộ môn khác.
Kiểm tra và chạy thử
Sau khi hoàn thành, hệ thống cần được kiểm tra, thử nghiệm và thực hiện các công việc nghiệm thu theo hồ sơ và yêu cầu áp dụng.
Vì sao nên thuê nhà thầu thi công PCCC có kinh nghiệm?
Hệ thống PCCC liên quan đến nhiều hạng mục kỹ thuật khác nhau. Nếu thiết kế hoặc thi công thiếu đồng bộ, có thể phát sinh xung đột với kiến trúc, điện, HVAC, cấp thoát nước hoặc kết cấu công trình.
Một nhà thầu thi công PCCC có kinh nghiệm cần có khả năng:
- Khảo sát và đánh giá hiện trạng công trình
- Phối hợp với các đơn vị thiết kế và nhà thầu khác
- Đọc và triển khai bản vẽ PCCC
- Lắp đặt hệ thống báo cháy
- Lắp đặt hệ thống chữa cháy
- Lắp đặt hệ thống Sprinkler
- Lắp đặt hệ thống bơm PCCC
- Kiểm tra và chạy thử hệ thống
- Hoàn thiện hồ sơ liên quan
- Phối hợp thực hiện nghiệm thu và bàn giao
Đây cũng là lý do chủ đầu tư nên lựa chọn nhà thầu thi công PCCC phù hợp ngay từ giai đoạn đầu của dự án.
Kết luận
Vậy hệ thống PCCC gồm những gì?
Tùy theo đặc điểm công trình, hệ thống có thể bao gồm hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy bằng nước, Sprinkler, chữa cháy vách tường, hệ thống bơm chữa cháy, chữa cháy bằng khí, hệ thống hút khói – tăng áp, đèn chiếu sáng sự cố, đèn chỉ dẫn thoát nạn, phương tiện chữa cháy ban đầu và các giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan.
Điều quan trọng là các hạng mục này cần được xem xét trong một giải pháp tổng thể, phù hợp với công năng, quy mô và yêu cầu an toàn cháy của từng công trình.
Với những công trình cần triển khai hệ thống PCCC từ thiết kế, cung cấp vật tư đến thi công và hoàn thiện, việc lựa chọn đơn vị có kinh nghiệm thực tế sẽ giúp quá trình phối hợp giữa các hạng mục được thuận lợi và hạn chế các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai.
Công ty TNHH Kỹ Thuật Công Nghệ Hoàng Phát cung cấp giải pháp thiết kế, thi công và lắp đặt hệ thống PCCC cho nhiều loại công trình, với các hạng mục như hệ thống báo cháy, chữa cháy, Sprinkler, bơm PCCC và các hệ thống kỹ thuật liên quan.